مقام: امام نهم شيعيان

 نام: محمد (ع)

 القاب: جواد، تقي، زکي، مختار، منتجب، قانع، عالم، مرتضي، نجيب، متقي، متوكل، مرض المختار، رضي، النورالساطع و... ( در بين شيعه و سني به باب المراد نيز شهرت دارند )

 کنيه: ابوجعفر، ابوعلي

 پدر آن حضرت: علي (ع)

 مادر آن حضرت: سبيکه يا دُره که امام رضا (ع) ايشان را خيزران (ع) ناميدند ( از اهالي نوبه آفريقا نزديک مصر و از طايفه حضرت ماريه قبطيه همسر پيامبر. در مدينه به خاک سپرده شده است. )

 تاريخ ولادت: شب جمعه 10 رجب سال يکصد و نود و پنج هجري

 محل ولادت: مدينه

 تعداد برادران و خواهران: يک خواهر ( فاطمه (از زنان محدثه بود) )

 تعداد فرزندان: به روايتي 4 پسر و 4 دختر ( ابوالحسن حضرت هادي- ابوموسي عمران (مردي دانشمند که تنها امامزاده ايست که به اين خوانده شده) - ابواحمد موسي مبرقع (که بعد ازحضرت هادي فاضلترين فرزند امام بود، سادات رضوي غالبا از ايشان هستند، وي را از اين لحاظ مبرقع مي گفتند که به صورت خود برقع مي گذاشت، او داراي 6 فرزند بود،در سال 256 هجري از کوفه به قم هجرت کرد، در 23 ربيع الاخر سال 296 هجري قمري از دنيا رفت و در قم به خاک سپرده شد) - ابواحمد حسين (از اصحاب پدر بود) - فاطمه (از زنان برجسته شيعه در قرن سوم هجري قمري بود) - حکيمه خاتون (که در هنگام ولادت حضرت بقية الله حاضر بود. دو فرزند به نامهاي حسين و حمزه داشت. در سال 276 هجري قمري وفات يافت و در سامرا به خاک سپرده شد) - خديجه خاتون (از زنان محدثه بود) - ام کلثوم (در مدينه متولد شد. از زنان محدثه و از اصحاب برادر بود) ) فرزندان امام همگي از حضرت سمانه (س) بودند و نسل حضرت از ابوالحسن حضرت هادي و ابواحمد موسي مبرقع مي باشد.

 مدت امامت: 17 سال

 مدت عمر: 25 سال و سه ماه و 12 روز

 تاريخ شهادت: آخر ذيقعده سال دويست و بيست هجري

 قاتل: ام الفضل همسر امام و دختر مامون ( به تحريک عموي خويش،معتصم ايشان را مسموم نمود )

 محل دفن: کاظمين

 نکاتي درباره آن حضرت: سه روزه بودند که چشم باز کردند و شهادتين را سر دادند. هفت ساله بودند که پدر بزرگوارشان به شهادت رسيد و ايشان به امامت رسيدند. سن كم آن حضرت بسياري از افراد را در امامت ايشان به شك انداخت اما جايگاه رفيع علمي آن حضرت و پاسخگويي ايشان به انواع سوالات فقهي و غير فقهي ترديدي در امامت ايشان به جا نگذاشت. ايشان در زمان حکومت مامون و معتصم عباسي مدينه و بغداد زندگي مي کردند. پس از حضرت فاطمه زهرا (س) در ميان چهارده معصوم (ع) کسي که چنين عمر کوتاهي داشته باشد نبوده است. از جمله معجزات و كرامات امام شفاي چشم، خشك شدن دست نوازنده، شهادت عصا بر امامت، ميوه دادن درخت سدر، طي الارض و آزاد كردن زنداني، نقره شدن برگ زيتون، طلا شدن خاك، نرم شدن آهن و زنده كردن گاو مرده است.

سخني چند از فرمايشات آن حضرت:
إيّاكَ وَ مُصاحَبَةُ الشَّريرِ، فَإنَّهُ كَالسَّيْفِ الْمَسْلُولِ، يَحْسُنُ مَنْظَرُهُ وَ يَقْبَحُ أثَرُهُ
مواظب باش از مصاحبت و دوستى با افراد شرور، چون كه او همانند شمشيرى زهرآلود، برّاق است كه ظاهرش زيبا و اثراتش زشت و خطرناك خواهد بود. (اعلام الدين.مستدرك الوسايل)

الْمُؤمِنُ يَحْتاجُ إلى ثَلاثِ خِصال: تَوْفيق مِنَ اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ، وَ واعِظ مِنْ نَفْسِهِ، وَ قَبُول مِمَّنْ يَنْصَحُهُ
مؤمن نيازمند به سه خصلت است: توفيق از طرف خداوند متعال، واعظى از درون خود، قبول و پذيرش نصيحت كسى كه او را نصيحت نمايد. (بحارالانوار . مستدرك الوسايل)

عِزُّ الْمُؤْمِنِ غِناه عَنِ النّاسِ
عزّت و شخصيّت مؤمن در بى نيازى و طمع نداشتن به ـ مال و زندگى ـ ديگران است. (بحارالانوار. مستدرك الوسايل)

مَنْ زارَ قَبْرَ عَمَّتى بِقُمْ، فَلَهُ الْجَنَّتهُ
هركس قبر عمّه ام ـ حضرت معصومه سلام الله عليها ـ را با علاقه و معرفت در قم زيارت كند، أهل بهشت خواهد بود. (كامل الزيارات. بحارالانوار)

مَنِ اسْتَحْسَنَ قَبيحاً كانَ شَريكاً فيهِ
هر كه كار زشتى را تحسين و تأييد كند، در عقاب آن شريك مى باشد. (كشف الغمه. بحارالانوار)

الْعامِلُ بِالظُّلْمِ، وَالْمُعينُ لَهُ، وَالرّاضى بِهِ شُرَكاءٌ
انجام دهنده ظلم، كمك دهنده ظلم و كسى كه راضى به ظلم باشد، هر سه شريك خواهند بود. (كشف الغمه. بحارالانوار)

التَّواضُعُ زينَةُ الْحَسَبِ، وَالْفَصاحَةُ زينَةُ الْكَلامِ، وَ الْعَدْلُ زينَةُ الاْيمانِ، وَالسَّكينَةُ زينَةُ الْعِبادَةِ، وَالْحِفْظُ زينُةُ الرِّوايَةِ
تواضع و فروتنى زينت بخش حسب و شرف، فصاحت زينت بخش كلام، عدالت زينت بخش ايمان و اعتقادات، وقار و ادب زينت بخش اعمال و عبادات; و دقّت در ضبط و حفظ آن، زينت بخش نقل روايت و سخن مى باشد. (كشف الغمه.  بحارالانوار)

مَنِ انْقَطَعَ إلى غَيْرِاللهِ وَ كَّلَهُ اللهُ إلَيْهِ
هر كه از خدا قطع اميد كند و به غير او پناهنده شود، خداوند او را به همان شخص واگذار مى كند. (بحارالانوار)

لا يَضُرُّكَ سَخَطُ مَنْ رِضاهُ الْجَوْرُ
كسى كه طالب رضايت خداوند متعال باشد، دشمنى ستمگران، او را زيان و ضرر نمى رساند. (بحارالانوار)

مَنِ اسْتَغْنى بِاللهِ إفْتَقَرَ النّاسُ إلَيْهِ، وَ مَنِ اتَّقَى اللهَ أحَبَّهُ النّاسُ وَ إنْ كَرِهُوا
هر كه خود را به وسيله خداوند بى نياز بداند مردم محتاج او خواهند شد و هر كه تقواى الهى را پيشه خود كند خواه ناخواه، مورد محبّت مردم قرار مى گيرد گرچه مردم خودشان اهل تقوا نباشند.(بحارالانوار)

تَوَسَّدِ الصَّبْرَ، وَ اعْتَنِقِ الْفَقْرَ، وَ ارْفَضِ الشَّهَواتِ، وَ خالِفِ الْهَوى، وَ اعْلَمْ أنَّكَ لَنْ تَخْلُو مِنْ عَيْنِ اللهِ، فَانْظُرْ كَيْفَ تَكُونُ
صبر را بالش کن، فقر را در آغوش بگير و شهوات را ترک کن و با هواي نفس مخالفت کن و بدان كه از ديدگاه خداوند پنهان نيستي، پس بنگر که چگونه اي. (بحارالانوار)

التَّوْبَةُ عَلى أرْبَع دَعائِم: نَدَمٌ بِالْقَلْبِ، وَاسْتِغْفارٌ بِاللِّسانِ، وَ عَمَلٌ بِالْجَوارِحِ، وَ عَزْمٌ أنْ لايَعُودَ
شرايط پذيرش توبه چهار چيز است: پشيمانى قلبى، استغفار با زبان، جبران كردن گناه ـ نسبت به همان گناه حقّ الله و يا حقّ النّاس ـ ، تصميم جدّى بر اين كه ديگر مرتكب آن گناه نشود. (بحارالانوار)

مَنْ أتَمَّ رُكُوعَهُ لَمْ تُدْخِلْهُ وَحْشَةُ الْقَبْرِ
هركس ركوع نمازش را به طور كامل و صحيح انجام دهد، وحشت قبر بر او وارد نخواهد شد. (كافي)

إنَّ اللهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَخْتارُ مِنْ مالِ الْمُؤْمِنِ وَ مِنْ وُلْدِهِ أنْفَسَهُ لِيَأجُرَهُ عَلى ذلِكَ
همانا خداوند متعال بهترين و عزيزترين ثروت و فرزند مؤمن را مى گيرد (و هلاك و نابود مى گرداند)، چون دنيا و متعلّقات آن بى ارزش است تا در قيامت پاداش عظيمى عطايش نمايد. (كافي)

خَفْضُ الْجَناحِ زينَةُ الْعِلْمِ، وَ حُسْنُ الاْدَبِ زينَةُ الْعَقْلِ، وَ بَسْطُ الْوَجْهِ زينَةُ الْحِلْمِ
تواضع و فروتنى زينت بخش علم و دانش است، أدب داشتن و اخلاق نيك زينت بخش عقل مى باشد، خوش روئى با افراد زينت بخش حلم و بردبارى است. (كشف الغمه)

ثَلاثُ خِصال تَجْتَلِبُ بِهِنَّ الْمَحَبَّةُ: الاْنْصافُ فِى الْمُعاشَرَةِ، وَ الْمُواساةُ فِى الشِّدِّةِ، وَ الاْنْطِواعُ وَ الرُّجُوعُ إلى قَلْب سَليم
سه خصلت جلب محبّت مى كند: انصاف در معاشرت با مردم، همدردى در مشكلات آن ها، همراه و همدم شدن با معنويات. (كشف الغمه)

ثَلاثٌ مِنْ عَمَلِ الاْبْرارِ: إقامَةُ الْفَرائِض، وَاجْتِنابُ الْمَحارِم، واحْتِراسٌ مِنَ الْغَفْلَةِ فِى الدّين
سه چيز از كارهاى نيكان است: انجام واجبات الهى، ترك و دورى از گناهان، مواظبت و رعايت مسائل و احكام دين. (كشف الغمه)

ثَلاثٌ يَبْلُغْنَ بِالْعَبْدِ رِضْوانَ اللّهِ: كَثْرَةُ الاْسْتِغْفارِ، وَ خَفْضِ الْجْانِبِ، وَ كَثْرَةِ الصَّدَقَةَ
سه چيز، سبب رسيدن به رضوان خداى متعال مى باشد: نسبت به گناهان و خطاها، زياد استغفار و اظهار ندامت كردن. تواضع كردن و فروتن بودن.
صدقه و كارهاى خير بسيار انجام دادن. (كشف الغمه)

اِظهارُ الشَّيءِ قَبلَاَن يَستَحکَمَ مُفسَدَةٌ لَهُ
اظهار چيزي قبل از آن که محکم و پايدار شود سبب تباهي آن است. (تحف العقول)

لايَنقَطِعُ المَزيدُ مِنَ اللهِ حَتي يَنقَطِعَ الشُّکرَ مِنَ العِبادِ
افزوني نعمت از جانب خدا بريده نشود تا آن هنگام که شکر گزاري از سوي بندگان بريده شود. (تحف العقول)

الاْدَبُ عِنْدَ النّاسِ النُّطْقُ بِالْمُسْتَحْسَناتِ لا غَيْرُ، وَ هذا لا يُعْتَدُّ بِهِ ما لَمْ يُوصَلْ بِها إلى رِضَااللهِ سُبْحانَهُ، وَ الْجَنَّةِ، وَ الاْدَبُ هُوَ أدَبُ الشَّريعَةِ، فَتَأدَّبُوا بِها تَكُونُوا أُدَباءَ حَقّاً
مفهوم و معناى ادب از نظر مردم، تنها خوب سخن گفتن است كه ركيك و سبك نباشد، وليكن اين نظريّه قابل توجّه نيست تا مادامى كه انسان را به خداوند متعال و بهشت نزديك نگرداند. بنابر اين ادب يعنى رعايت احكام و مسائل دين، پس با عمل كردن به دستورات الهى و ائمّه اطهار (عليهم السلام)، ادب خود را آشكار سازيد. (ارشادالقلوب ديلمي)

وَ حَقيقَةُ الاْدَبِ: اِجْتِماعُ خِصالِ الْخيْرِ، وَ تَجافى خِصالِ الشَّرِ، وَ بِالاْدَبِ يَبْلُغُ الرَّجُلُ الْمَكارِمَ الاْخْلاقِ فِى الدُّنْيا وَ الاْخِرَةِ، وَ يَصِلُ بِهِ اِلَى الْجَنَّةِ
حقيقت ادب و تربيت عبارت است از: دارا بودن خصلت هاى خوب، خالى بودن از صفات زشت و ناپسند. انسان به وسيله ادب - در دنيا و آخرت - به كمالات اخلاقى مى رسد; و نيز با رعايت ادب نيل به بهشت مى يابد.(ارشاد القلوب ديلمي)

عَلَيْكُمْ بِطَلَبِ الْعِلْمِ، فَإنَّ طَلَبَهُ فَريضَةٌ وَالْبَحْثَ عَنْهُ نافِلَةٌ، وَ هُوَ صِلَةُ بَيْنَ الاْخْوانِ، وَ دَليلٌ عَلَى الْمُرُوَّةِ، وَ تُحْفَةٌ فِى الْمَجالِسِ، وَ صاحِبٌ فِى السَّفَرِ، وَ أُنْسٌ فِى الْغُرْبَةِ
بر شما باد به تحصيل علم و معرفت، چون فراگيرى آن واجب و بحث پيرامون آن مستحبّ و پرفائده است. علم وسيله كمك به دوستان و برادران است، دليل و نشانه مروّت و جوانمردى است، هديه و سرگرمى در مجالس است، همدم و رفيق انسان در مسافرت است; و انيس و مونس انسان در تنهائى مى باشد.(حليه الابرار)

إنَّ بَيْنَ جَبَلَىْ طُوس قَبْضَةٌ قُبِضَتْ مِنَ الْجَنَّةِ، مَنْ دَخَلَها كانَ آمِناً يَوْمَ الْقِيامَةِ مِنَ النّار
همانا بين دو سمت شهر طوس قطعه اى مى باشد كه از بهشت گرفته شده است، هر كه داخل آن شود ـ و با معرفت زيارت كند ـ روز قيامت از آتش در امان خواهد بود. .(عيون اخبار الرضا).

مَنْ زارَ قَبْرَ أخيهِ الْمُؤْمِنِ فَجَلَسَ عِنْدَ قَبْرِهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ وَ وَضَعَ يَدَهُ عَلَى الْقَبْرِ وَقَرَءَ: «إنّاأنْزَلْناهُ فى لَيْلَةِ الْقَدْرِ» سَبْعَ مَرّات، أمِنَ مِنَ الْفَزَعَ الاْكْبَرِ
هركس بر بالين قبر مؤمنى حضور يابد و رو به قبله بنشيند و دست خود را روى قبر بگذارد و هفت مرتبه سوره مباركه «اِنّا أنزلناه» را بخواند از شدايد و سختيهاى صحراى محشر در امان قرار مى گيرد. (اختيار معرفه الرجال)

اَلاَيامُ تَهتِکُ لَکَ الاَمرَ عَنِ الاَسرارِ الکامِنَةِ
روزگار و گذشت زمان پرده از روي کارهاي نهفته برمي دارد.